ਹਿੰਦੀ/ ਮੁਆਵਜਾ

ਰਾਧੇਸ਼ਿਆਮ ਭਾਰਤੀਯ

ਹਨੇਰੀ ਤੇ ਗੜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਬਰਬਾਦ ਹੋਈ ਫਸਲ ਦੇ ਮੁਆਵਜੇ ਦੀ ਰਕਮ ਵੰਡਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਆਇਆ। 

ਕਿਸਾਨ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਮੁਆਵਜੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਕਮ ਲੈਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।

ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਰਕਮ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਰਾਮਧਨ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਸਾਬ੍ਹ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਥੋੜਾ ਮੁਆਵਜਾ ਦੇ ਦਿਓ।”

“ਕੀ ਤੇਰੀ ਵੀ ਫਸਲ ਬਰਬਾਦ ਹੋਈ ਐ?”

“ਨਹੀਂ ਸਾਬ੍ਹ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਈ ਹੈ ਨਹੀਂ।”

“ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁਆਵਜਾ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦਾ?” ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਸਹਿਜ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

“ਸਾਬ੍ਹ ਜੀ, ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਫਸਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ… ਅਸੀਂ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਫਸਲ ਕੱਟਦੇ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਲ ਭਰ ਲਈ ਭੁੱਖੇ ਪੇਟ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਫਸਲ ਹੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ ਐ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਅਸੀਂ ਕੱਟਾਂਗੇ ਕੀ?…ਤੇ ਕੱਟਾਂਗੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਖਾਵਾਂਗੇ ਕੀ?”

“ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਾ, ਜਾ ਆਪਣੇ ਘਰ।” ਇਸ ਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਥੋੜਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

ਰਾਮਧਨ ਸਿਰ ਫੜ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠ ਗਿਆ।

                                       -0-

ਹਿੰਦੀ/ ਰਾਹਤ

ਊਸ਼ਾ ਮਹਿਤਾ ਦੀਪਾ

“ਬਾਬੂ ਜੀ, ਓ ਬਾਬੂ ਜੀ!” ਇਕ ਬਿਰਧ ਆਦਮੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਕਲਰਕ ਅੱਗੇ ਗਿੜਗਿੜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

“ਕੀ ਗੱਲ ਐ ਬੁੜ੍ਹਿਆ?” ਬਾਬੂ ਖਾ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਚੀਕਿਆ, “ਸਾਲਾ ਰੋਜ਼ ਆ ਜਾਂਦੈ ਸਿਰ ਖਾਣ ਨੂੰ।”

“ਬਾਬੂ ਜੀ, ਸਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਐ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਵੀ ਹੈ ਰਾਹਤ ਵਾਲੀ ਲਿਸਟ ’ਚ।”

“ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਐ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੈ ਲੈ ਰਾਹਤ।” ਬਾਬੂ ਨੇ ਕੰਨ ਖੁਰਕਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਬਾਬੂ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਜੜ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਈ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ।” ਬਿਰਧ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ।

“ਫੇਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਬਾਬੂ ਨੇ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਝੂਲਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

“ਬਾਬੂ ਜੀ, ਨੂੰਹ ਕੋਲ ਦੋ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੇ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਕਿੱਥੇ ਰਹਾਂਗੇ? ਕੀ ਖਾਵਾਂਗੇ?”

ਅਚਾਣਕ ਬਾਬੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੋ ਥੋੜਾ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਿਆ, “ਬਾਬਾ, ਕਿੰਨੀ ਉਮਰ ਐ ਤੇਰੀ ਨੂੰਹ ਦੀ?”

“ਕੋਈ ਵੀਹ ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਐ ਬਾਬੂ ਜੀ।”

“ਹਾਏ ਵਿਚਾਰੀ, ਇਸ ਉਮਰ ’ਚ ਵਿਧਵਾ!…ਕਿਵੇਂ ਲੰਘੂਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ!…ਚੰਗਾ ਬਾਬਾ ਤੂੰ ਜਾ, ਮੈਂ ਸਾਬ੍ਹ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੈਂ। ਜੇ ਉਹ ਪੈਸੇ ਦੇ ਦੇਣਗੇ ਤਾਂ ਪੈਸੇ ਮੈਂ ਘਰ ਹੀ ਦੇ ਆਊਂਗਾ।”

“ਬਾਬੂ ਜੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਤੁਹਾਡੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਕਰੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਜੀਣ।” ਬਿਰਧ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦਾ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਸੰਝ ਢਲੇ ਬਾਬੂ ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਉਹਦੀ ਨੂੰਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ “ਰਾਹਤ’ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਨੂੰਹ ਦੀਆਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਝਾਕਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਿਆ, “ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਫਤਰ ਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਬਾਬਾ, ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਹਤ ਦੇ ਪੈਸੇ ਆਇਆ ਕਰਨਗੇ, ਮੈਂ ਘਰ ਆ ਕੇ ਹੀ ਦੇ ਜਾਇਆ ਕਰਾਂਗਾ।”

                                      -0-

ਹਿੰਦੀ/ ਜਿੱਤ

ਪੂਰਨ ਮੁਦਗਲ

ਛੋਟੂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਰਾਤੀਂ ਮੇਰੇ ਬੇਟੇ ਰਾਜੂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ। ਰਾਤ ਉਹ ਲੁਕਣ-ਮੀਟੀ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲੁਕਦੇ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ। ਤਦ ਰਾਜੂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਰਜਾਈ ਵਿਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਛੋਟੂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਮੰਜੇ ਹੇਠ, ਸੋਫੇ ਪਿੱਛੇ, ਸਟੋਰ ਤੇ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਵਿਚ…ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਲੱਭ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਵਿਚਾਰਾ ਖੇਡ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ।

ਸਵੇਰੇ ਛੋਟੂ ਦਾ ਪਿਉ ਉਹਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਛੋਟੂ ਨੇ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਬਾਪੂ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਈ ਸੌਂ ਜੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਵੀ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦੂੰਗਾ। ਸੋਏਂਗਾ ਨਾ ਬਾਪੂ?”

                                   -0-