Thursday, March 24, 2011

ਹਿੰਦੀ/ ਪਗਡ਼ੀ


 ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ
ਭਰਾ ਈਸ਼ਵਰਦਿਆਲ ਨੇ ਫੋਨ ਉੱਤੇ ਫੁੱਫਡ਼ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ, “ਭਰਾ ਅਸ਼ੋਕ! ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਕੱਲ੍ਹ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਐ। ਅਖੀਰਲੇ ਦਿਨੀਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਦਿਓ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜੀਅ ਕਰਦੈ। ਪਰ ਤੇਰਾ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਿਐ ਤੇਰਾ ਨੰਬਰ। ਖੈਰ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਅੱਛਾ, ਸਾਡੀ ਭੂਆ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਈ ਐਂ ਨਾ, ਉਸਦਾ ਨੰਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ। ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਰਾ ਦੇਖੀਂ।”
ਮੈਂ ਡਾਇਰੀ ਦੇਖ ਕੇ ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਤੇ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਭਰਾ ਈਸ਼ਵਰਦਿਆਲ ਨੂੰ ਲਿਖਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਫੁੱਫਡ਼ ਜੀ ਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮੋਹ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਖ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੋਇਆ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ। ਭੂਆ ਜੀ ਦਾ ਘਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਪੰਦਰਾਂ-ਸੋਲਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਭੂਆ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੰਡੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕੁਡ਼ੀਆਂ ਹਨ। ਆਉਣ ਜਾਣ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਫੁੱਫਡ਼ ਜੀ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਮ ਦੀ ਇੰਨੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਭਰਾ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਅਸੀਂ ਪਰਿਵਾਰ ਸਹਿਤ ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਈਸ਼ਵਰਦਿਆਲ ਦੇ ਪਗਡ਼ੀ ਬੰਨ੍ਹੀਂ ਗਈ। ਰਸਮ ਪਗਡ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਚੱਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਹੀ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਈਸ਼ਵਰਦਿਆਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਦੇਖੋ, ਇੱਕ ਇਹ ਅਸ਼ੋਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਤੇ ਪਤੇ ਹਨ। ਤੇ ਇਕ ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨੰਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ। ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ।”
ਮੈਂ ਭਰਾ ਦੀਨਦਿਆਲ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਪਗਡ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਰਕ ਕੇ ਕਾਫੀ ਥੱਲੇ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਪਗਡ਼ੀ ਮੇਰੇ ਦੇਖਦੇ ਦੇਖਦੇ ਇਕ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲਕੇ  ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਈਸ਼ਵਰਦਿਆਲ ਨੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਪਗਡ਼ੀ ਨੂੰ ਉਠਾਕੇ ਖੂੰਜੇ ਵਿਚ ਪਏ ਮੈਲੇ ਕਪਡ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
                                            -0-

Friday, March 18, 2011

ਹਿੰਦੀ/ ਕੁੰਡਲੀ


ਬਲਰਾਮ ਅਗਰਵਾਲ
ਕੁਡ਼ੀ ਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਬੇਟੀ ਦਾ ਬਾਇਓ-ਡਾਟਾ ਤੇ ਫੋਟੋ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫਡ਼ਾ ਦਿੱਤੇ। ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਫੋਟੋ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਇਓ-ਡਾਟਾ ਪਤਿ ਵੱਲ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਤੀ ਨੇ ਸਰਸਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਿਆ ਤੇ ਕੁਡ਼ੀ ਦੇ ਪਿਉ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੁੰਡਲੀ ਲਿਆਏ ਓਂ?”
“ਹਾਂ ਜੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।” ਕੁਡ਼ੀ ਦਾ ਪਿਉ ਬੋਲਿਆ।
“ਉਹ ਵੀ ਦੇ ਜਾਓ।”
“ਸੌਰੀ ਭਾਈ ਸਾਹਬ! ਮੈਂ ਉਹ ਦੇ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਿਸ ਪੰਡਤ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਮਿਲਵਾਉਣੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬੁਲਾ ਲਓ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਲੈ ਚੱਲੋ।”
ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਇਕਦਮ ਅਟਪਟੀ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ।
“ਉਂਜ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਬੇਟੀ ਲਈ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਭਾਲ ’ਚ ਨਿਕਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕੁੰਡਲੀ ਵੀ ਨਾਲ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।” ਕੁਡ਼ੀ ਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕੁੰਡਲੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਮੇਜ ’ਤੇ ਰੱਖੋ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕੁੰਡਲੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਸਾਡੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੇਲ ਖਾ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲੀਆਂ ਵੀ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਣਗੀਆਂ।”
ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾਇਆ ਤੇ ਬੇਟੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਉੱਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਕਮ ਸਬੰਧੀ ਲਿਖਿਆ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਇਕ ਪੁਰਜਾ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਕੁੰਡਲੀ ਮਾਰੀ ਬੈਠੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਵੱਲ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।
                                                  -0-

Friday, March 11, 2011

ਫ਼ੈਸਲਾ


           
         ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਅਗਰਵਾਲ

ਇਹ ਨੇਤਾ ਹੈ।
ਇਹਨੇ ਦੰਗੇ ਬੀਜੇ।
ਇਹਨੂੰ ਦਸ ਕੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਧਰਮ-ਗੁਰੂ ਹੈ।
ਇਹਨੇ ਦੰਗੇ ਫੈਲਾਏ।
ਇਹਨੂੰ ਵੀਹ ਕੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਲੇਖਕ ਹੈ।
ਇਹਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ।
ਇਹਨੂੰ ਸੌ ਕੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
                    -0-

Tuesday, March 1, 2011

ਹਿੰਦੀ / ਘਰੌਂਦਾ


 ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਕਨੌਜੀਆ(ਡਾ.)
ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਨਾਰੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭੀੜ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਸਨ। ਦੋ ਬੱਚੇ, ਇਕ ਲਗਭਗ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੰਜ ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਮੁੰਡਾ। ਮੁੰਡਾ ਗਿੱਲੀ ਰੇਤਾ ਵਿਚ ਹੱਥ ਫਸਾ-ਫਸਾ ਕੇ ਘਰੌਂਦਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੁੜੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਘਰੌਂਦਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ।
“ਕਿਉਂ, ਚੰਗਾ ਬਣਿਐ ਨਾ ਮੇਰਾ ਘਰ?”ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕੁੜੀ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਚੁੱਪ ਰਹੀ, ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇਕੋ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਪੈਰ ਮਾਰ ਕੇ ਘਰੌਂਦਾ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਘਰੌਂਦਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਘਰੌਂਦਾ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਉਂ, ਚੰਗਾ ਬਣਿਐ ਨਾ ਮੇਰਾ ਘਰ?”
ਕੁੜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਘਰੌਂਦਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ । ਇਸ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਰ ਘਰੌਂਦਾ ਬਣਾਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁੰਦਰ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੁੜੀ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, “ਕਿਹੋ ਜਿਆ ਬਣਿਐ ਮੇਰਾ ਘਰ?”
ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਵਾਰ ਘਰੌਂਦਾ ਤੋੜਨ ਲਈ ਉੱਠੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਲਏ ਉਸਨੇ, “ਕਿਉਂ ਤੋੜਦੀ ਐਂ ਮੇਰਾ ਘਰ?”
ਕੁੜੀ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਆਏ। ਉਸਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ  ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਫੁੱਟੇ, “ ਇਸ ਘਰ ’ਤੇ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦਾ?”
                                                -0-

Sunday, February 20, 2011

ਹਿੰਦੀ / ਸ਼ੋਭਾ


 ਨੀਤਾ ਸਿੰਘ
ਲੰਮੇਂ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਪਿਆ ਕਾਲੋਨੀ ਦਾ ਪਾਰਕ ਸਾਫ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਰਕ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਕਿ ਪਾਰਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਗੰਦਗੀ ਵੱਖਰੀ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਫ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੁਣ ਉਹ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੁੱਲ-ਪੌਦੇ, ਘਾਹ ਤੇ ਝੂਲੇ ਸਭ ਉੱਥੇ ਲੱਗ ਗਏ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਜ ਲੱਗ ਗਈ। ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਆਸਪਾਸ ਦੀਆਂ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ।
ਪਾਰਕ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਹ ਐਲ.ਆਈ.ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬੱਚੇ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਉੱਧਰ ਛੋਟੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ’ਚ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਕੀ ਸਿੱਖਣਗੇ? ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲੱਗੇ ਹਨ।”
ਕੁੱਝ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਖਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਕੈਸਾ ਭੇਦ ਭਾਵ। ਤੇ ਪਾਰਕ ਉੱਤੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਔਰਤ ਬਾਹਰਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਲਈ ਪਾਰਕ ਦੇ ਗੇਟ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਤਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਏ। ਉਸ ਔਰਤ ਦੇ ਦੇਖਦੇ-ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਉਹ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਏ। ਖੇਡ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਰਕ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਬਣਦੀ ਸੀ।
                                                -0-

Thursday, February 3, 2011

ਹਿੰਦੀ / ਸਕੂਲ

ਸੁਕੇਸ਼ ਸਾਹਨੀ
“ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਨਾ, ਗੱਡੀ ਛੇ ਘੰਟੇ ਲੇਟ ਐ,” ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਝੁੰਜਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਛੇ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਰਹੀ…ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਨੱਕ ’ਚ ਦਮ ਕਰ ਰੱਖਿਐ ਤੂੰ!”
“ਬਾਊ ਜੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾ ਹੋਵੋ,” ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਆਂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਗਏ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹੋਗੇ…ਉਨ੍ਹੇ ਕੱਲ ਈ ਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਘਰੋਂ ’ਕੱਲਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਐ।”
“ਪਰ ਤੂੰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ’ਕੱਲਾ ਭੇਜਿਆ ਈ ਕਿਉਂ?” ਔਰਤ ਦੀ ਗਿੜਗਿੜਾਹਟ ਤੋਂ ਪਸੀਜਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ।
“ਮੱਤ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ ਮੇਰੀ,” ਉਹ ਰੋਣਹੱਕੀ ਹੋ ਗਈ, “ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਪਿਓ ਹੈ ਨਹੀਂ । ਮੈਂ ਦਰੀਆਂ ਬੁਣ ਕੇ ਘਰ ਦਾ ਖਰਚ ਚਲਾਉਨੀ ਐਂ। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜਿੱਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਟੋਕਰੀ ਭਰ ਛੋਲੇ ਲੈ ਕੇ ਗਿਐ ਘਰੋਂ।”
“ਘਬਰਾ ਨਾ…ਆ ਜੂਗਾ। ” ਉਹਨੇ ਤਸੱਲੀ ਦਿੱਤੀ।
“ਬਾਊ ਜੀ, ਉਹ ਬੜਾ ਭੋਲਾ ਐ। ਉਹਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੱਲਿਆਂ ਨੀਂਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਔਂਦੀ…ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਈ ਸੌਂਦੈ। ਹੇ ਰੱਬਾ!…ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਉਹਨੇ ਕਿਵੇਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ? ਏਨੀ ਠੰਡ ’ਚ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਗਰਮ ਕਪੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।…” ਉਹ ਡੁਸਕਣ ਲੱਗੀ।
ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉੱਪਰ ਘੁੰਮਨ ਲੱਗੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਂ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਵੇਗੀ।
ਅੰਤ ਪਸੰਜਰ ਗੱਡੀ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਸੁੰਨਸਾਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਸਾਹ ਰੋਕੀ, ਅੱਖਾਂ ਪਾੜ ਕੇ ਡੱਬਿਆਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ।
ਇਕ ਆਕਾਰ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੋਂ ਉਹਨੇ ਦੇਖਿਆ–ਤਣੀ ਹੋਈ ਗਰਦਨ, ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਕੱਸੇ ਹੋਏ ਜਬਾੜੇ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਬਰੀਕ ਮੁਸਕਾਨ…।
“ਮਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਏਨੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ!” ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਈ।
ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ– ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਪੁੱਤਰ ਏਨਾ ਵੱਡਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ?
-0-

Thursday, January 20, 2011

ਹਿੰਦੀ / ਸਕੂਲ


 ਚੰਦਰਧਰ ਸ਼ਰਮਾ ਗੁਲੇਰੀ
ਇਕ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਇਕ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਲਾਡ ਨਾਲ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਵਿਚ ਮਿਸਟਰ ਹਾਦੀ ਦੇ ਕੋਹਲੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਪੀਲਾ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਸਫੈਦ ਸਨ ਅਤੇ ਨਿਗਾਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉੱਠਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਉੱਤਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਧਰਮ ਦੇ ਦਸ ਲੱਛਣ ਸੁਣਾ ਗਿਆ। ਨੌਂ ਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਾਰ ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਠੰਡਕ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਗਿਆ। ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨਕ ਹੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਕਮੀ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਕ ਮੰਨਣ, ਨਾ ਮੰਨਣ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਰਥ ਕਰ ਗਿਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹੈਨਰੀ-ਅੱਠਵੇਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਵਾ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਕੁਰਸੀਨਾਮਾ ਸੁਣਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ?” ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਰਟਿਆ-ਰਟਾਇਆ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ। ਸਭਾ ‘ਵਾਹ! ਵਾਹ!’ ਕਰਦੀ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਹੱਥ ਫੇਰ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਇਨਾਮ ਤੂੰ ਮੰਗੇ, ਉਹੀ ਦਿਆਂ!”
ਬੱਚਾ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ । ਪਿਤਾ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਸਨ ਕਿ ਦੇਖੋ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਕਿਹੜੀ ਪੁਸਤਕ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਅਜੀਬ ਜਿਹੇ ਰੰਗ ਆ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਬਨਾਵਟੀ ਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਝਲਕ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਖੰਘਕੇ ਗਲਾ ਸਾਫ ਕਰ ਨਕਲੀ ਪੜਦੇ ਦੇ ਹਟ ਜਾਣ ਨਾਲ ਖੁਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਹੌਲੇ ਜਿਹੇ ਕਿਹਾ–“ਲੱਡੂ!”
ਪਿਤਾ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਘੁਟਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਗਲਾ ਘੋਟਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਸੀ, ਪਰ ਬੱਚਾ ਬਚ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਬਚਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੱਡੂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਜੀਵਤ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ, ਮਰੀ ਹੋਈ ਲੱਕੜ ਦੀ ਬਣੀ ਅਲਮਾਰੀ ਦੀ ਸਿਰ ਦੁਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਖੜਖੜ ਨਹੀਂ।
                                                  -0-

Saturday, January 8, 2011

ਹਿੰਦੀ/ ਸਹੁਰਾ


ਊਸ਼ਾ ਮਹਿਤਾ ਦੀਪਾ
ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ, “ਤੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਨੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰ ਸਮਝ ਰੱਖਿਐ। ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਐ, ਉਹਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰਦਿਆਂ। ਸਮਝਾ ਦੀਂ ਉਹਨੂੰ, ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਪਿਓ ਦਾ ਨੌਕਰ ਨਹੀਂ, ਸਹੁਰਾ ਐਂ ਸਹੁਰਾ।”
ਬਾਥਰੂਮ ਵਿਚ ਨਹਾ ਰਹੀ ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਲਿਆ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਉਹਨੇ ਇੰਜ ਦਰਸਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਬਡ਼ਾ ਸੰਜਮ ਵਰਤਦਿਆਂ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਸਹੁਰੇ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਅਮੀਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਬਾਊ ਤੇ ਬੋਝਲ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀ। ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਬੀਤਦਾ ਤੇ ਰਾਤ ਕਰਵਟਾਂ ਬਦਲਦੇ ਲੰਘਦੀ। ਨੀਂਦ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।
ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਬਹੂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, “ਬੇਟੀ ਸਵਿਤਾ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਆਪ ਈ ਕਰਣ ਲੱਗ ਗੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਪੰਗ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਗਦੈ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਦਾ ਆਦਮੀ ਸਮਝਣਾ ਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੈ। ਬੇਟੀ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਦੱਸ ਦਿਆ ਕਰ, ਆਖਰ ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਘਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਆਂ।”
ਸਵਿਤਾ ਹੈਰਾਨ ਖਡ਼ੀ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ।
                           -0-

Monday, December 27, 2010

ਉਰਦੂ / ਹਾਲ

ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਅੰਜੁਮ
ਨੂਰਾ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਘਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਜੁਰਮ ਕਰਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਅੱਜ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਸੀ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਘੜੀ-ਮੁੜੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ‘ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹਾਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਵੀ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹਦਾ ਹੱਕ ਜੰਮਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ’ਚ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹੈਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ’ਚ ਖਿਡਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ’ਤੇ ਸਕੂਲ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖਕੇ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਦੇ ਵਫਾਦਾਰ ਤੇ ਚੰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਸਕੋ।’
ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਨੂਰੇ ਦਾ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਉਹ ਮਾਸਟਰ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸਬਕ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਓਪਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿਚ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਇੰਜ ਜਾਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੱਕੀ ਮਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਉਹਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
-0-

Monday, December 20, 2010

ਹਿੰਦੀ/ਪਾਲਣਹਾਰ


ਚੇਤਨਾ ਭਾਟੀ

ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ਦੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਪੇਟ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਹਬ ਵਰ੍ਹ ਪਏ, “ਇਹ ਕੀ, ਇਕ ਹੋਰ ਬੱਚਾ! ਲਾਈਨ ਲਾਈ ਜਾ ਰਿਹੈ ਸਾਲਾ, ਖੁਆਊਗਾ ਕਿੱਥੋਂ? ਪਾਲੂਗਾ ਕਿਵੇਂ?”
ਮੇਮ ਸਾਹਬ ਨੇ ਹੌਲੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, “ਇਹ ਉਹਦਾ ਨਿਜੀ ਮਾਮਲਾ ਐ।”
“ਠੀਕ ਐ, ਪਰ…” ਸਾਹਬ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰਿਆ ਗੁੱਸਾ ਪੀ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਏ।
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਦ ਸਾਹਬ ਤੇ ਮੇਮ ਸਾਹਬ ਫਿਰ ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ਗਏ। ਚੌਕਾਦਾਰ ਦੇ ਘਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਚੌਕੀਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜਾ ਸਾਬ ਔਰ ਮੇਮ ਸਾਬ ਕੇ ਲਿਏ ਪਾਣੀ ਲੇ ਕੇ ਆ।”
ਬੱਚਾ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਧਰ ਉਹ ਸਾਹਬ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਸਾਬਜੀ, ਰਾਮਡ਼ੇ ਕੋ ਆਪ ਅਪਣੇ ਸਾਥ ਲੇ ਜਾਓ, ਘਰ ਕਾ ਕਾਮ ਕਰੇਗਾ।”
“ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ! ਓਏ, ਅਜੇ ਉਹ ਛੋਟਾ ਐ, ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਈ ਐ।” ਸਾਹਬ ਹੈਰਾਨ ਸਨ।
“ਕਾਯਕਾ ਛੋਟਾ ਸਾਬਜੀ, ਛਟੇ ਮੇਂ ਚਲ ਰਿਓ ਐ।“ ਚੌਕੀਦਾਰ ਬੋਲਿਆ।
“ਫਿਰ ਕਦੇ ਦੇਖਾਂਗੇ।“ ਗੱਲ ਟਾਲਦੇ ਹੋਏ ਮੇਮ ਸਾਹਬ ਬੋਲੀ। ਫਿਰ ਵਿਅੰਗ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹਬ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਣ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਕਿ–‘ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿ ਪਾਲੂਗਾ ਕਿਵੇਂ? ਲਓ, ਪਲ ਗਿਆ। ਬੱਸ ਇਤਨਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਨੇ ਇਹ।”
                                                   -0-